Muqdisho (Soomaaliya) – Wareejinta saldhigga milatari ee degmada Buurhakaba, oo ay ciidamada Itoobiya ku sugnaayeen ku dhawaad 12 sano, ayaa dhalisay doodo cusub oo ku aaddan mustaqbalka amniga koonfurta Soomaaliya.
8-dii bishan Agoosto, ciidamada Itoobiya ayaa si rasmi ah saldhiggan ugu wareejiyay qeybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, tallaabadaas oo qeyb ka ah hawlgalka cusub ee Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM).
Hadaba, maxaa Addis Ababa ku riixaya inay xilligan ka tanaasusho fariisinkan istiraatiijiga ah ee dhaca waddada isku xirta Muqdisho iyo Baydhaba?
Qorshaha Kala-Guurka Amniga iyo Cadaadis Dhaqaale
Wareejinta Buurhakaba waxay si toos ah ula jaan-qaadaysaa ujeeddada AUSSOM loo dhisay bilowgii 2025, taas oo ah in ciidamada Soomaaliyeed ay si tartiib-tartiib ah ula wareegaan amniga dalkooda. Si kastaba ha ahaatee, waqtiga ay arrintani dhacday ayaa muujinaysa xaqiiqooyin kale oo is-barkan.
Waxaa sii kordhaya walaaca laga qabo dhaqaale xumada soo wajahan hawlgalka. Bishii Luulyo, dowladda Mareykanka ayaa ku dhawaaqday in wixii ka dambeeya 31-ka December aysan sii taageeri doonin Xafiiska Qaramada Midoobay ee Taageerada Soomaaliya (UNSOS), kaas oo bixiya sahayda cuntada, shidaalka iyo gaadiidka ciidamada shisheeye. Dhaqaale la’aantan ayaa ka dhigaysa joogteynta saldhigyada fog-fog – sida Buurhakaba – mid qaali ah oo aan la sii wadi karin, taas oo ku khasbaysa dalalka ciidamadu ka joogaan Soomaaliya inay yareeyaan fariisimahooda.
Danaha Istiraatiijiyadeed ee Itoobiya Weli Waa Sidoogii
In kasta oo ay ka baxeen Buurhakaba, Itoobiya si buuxda ugama bixin Soomaaliya. Ciidamadeeda ayaa wali ku sugan gobollada Bay, Bakool, iyo Gedo. Bixitaankan micnihiisu waxa uu noqon karaa in Addis Ababa ay bilowday inay kala saarto saldhigyada mudnaanta koowaad u leh iyo kuwa la wareegi karo.
Buurhakaba waxay boqolaal kiiloomitir u jirtaa xuduudda Itoobiya, halka saldhigyada ku yaalla gobolka Gedo iyo xuduudaha kale ay Addis Ababa u yihiin “xayndaab amni” oo ka hortaagan halista kooxda Al-Shabaab inay u gudubto gudaha dalkooda. Sidaas darteed, Itoobiya waxay sii haysan doontaa fariisimaha si toos ah u taabanaya amnigeeda qaranka.
Is-beddellada Siyaasadeed ee Geeska Afrika
Xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa marayay marxalado adag sanadkan 2024, kadib heshiiskii is-afgarad ee Addis Ababa ay la gashay Somaliland bishii Janaayo. Inkastoo wadahadallo uu Turkigu garwadeen ka yahay (Baaqa Ankara) ay xoogaa yareeyeen xiisadda, haddana jawiga siyaasadeed ee gobolka waa mid cakiran.
Masar oo xifaaltan xooggan uu kala dhexeeyo Itoobiya arrinta webiga Nile, ayaa dhawaan xoojisay xiriirka difaaca ee Soomaaliya, iyadoo ciidamo ugu deeqday AUSSOM. Inkastoo aan la xaqiijin karin in taasi ay sabab u tahay bixitaanka Buurhakaba, haddana waa caddaan in Itoobiya ay hadda ka hawlgalayso jawi siyaasadeed iyo mid amni oo aad uga adag kii hore.
Tijaabada Dhabta ah ee Ciidanka Xoogga Dalka
Su’aasha ugu weyn ee hortaagan Dowladda Soomaaliya ayaa ah: Ciidanka Xoogga Dalku ma awoodi doonaan inay difaacaan saldhigyada laga wareejiyay?
Degmada Buurhakaba waa aag xasaasi ah oo ay Al-Shabaab ku leedahay saameyn xooggan oo dhinaca miyiga ah. Kooxdan ayaa horay uga faa’iideysatay firaaqda amni ee dhasha marka ciidamada shisheeye ay baxaan. Haddii Ciidamada Soomaaliya ay ku guuleystaan inay sugaan amniga magaaladan iyo waddooyinka halbowlaha ah ee ku hareeraysan, waxay caddayn u noqon doontaa in qorshaha kala-guurka amniga uu yahay mid lagu guuleysan karo. Haddii kale, waxay dib u soo celin doontaa walaaca laga qabo awoodda ciidamada qaranka.
Wareejinta saldhigga Buurhakaba ma aha oo kaliya astaan muujinaysa bixitaanka ciidamo shisheeye; waa isbeddel weyn oo ka tarjumaya cadaadis dhaqaale, xeelad cusub oo milatari oo ay Itoobiya qaadatay, iyo tijaabadii ugu weyneyd ee la soo derista awoodda Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed xilligan xasaasiga ah.
